Οι παράγοντες της αγοράς εργασίας, αποδίδουν συνήθως ιδιαίτερη σημασία στα αντικειμενικά προσόντα και τις εν γένει κάθετες δεξιότητες των υποψήφιων εργαζόμενων. Μάλιστα, αυτό συμβαίνει αμφιμερώς, τόσο από την πλευρά των υποψήφιων εργαζόμενων όσο και από την πλευρά των εργοδοτών. Έτσι, το «εισιτήριο» για μια ζηλευτή θέση στην αγορά εργασίας, εξασφαλίζεται καταρχάς μέσω πτυχίων, μεταπτυχιακών, διδακτορικών και λοιπών τίτλων και εξειδικεύσεων.
Και πράγματι, τα παραπάνω αποτελούν την αιχμή του δόρατος για την κάλυψη μιας θέσης εργασίας. Για τη διατήρησή της όμως αρκούν; Ή ακόμη περισσότερο, για την εξέλιξη του εργαζόμενου;
Στο σημείο αυτό, γίνεται αντιληπτή η σημασία των οριζόντιων ή αλλιώς κοινωνικών δεξιοτήτων του ατόμου. Πρόκειται για όλες εκείνες τις δεξιότητες που συνδέονται με τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του κάθε ατόμου και σχετίζονται με τον τρόπο που αυτό διαδρά με τους γύρω του.
Οι κυριότερες από αυτές τις δεξιότητες, συνοψίζονται στα ακόλουθα:
- Επικοινωνιακή ικανότητα
- Ομαδικότητα
- Ικανότητα επίλυσης προβλημάτων
- Προσαρμοστικότητα και ευελιξία
- Κριτική Σκέψη
- Συναισθηματική νοημοσύνη (EQ)
- Αποτελεσματική οργάνωση χρόνου
- Επαγγελματική ακεραιότητα και ειλικρίνεια
- Εχεμύθεια και εργασιακή ηθική
- Προθυμία για ανέλιξη
- Δημιουργικότητα
- Ηγετικές ικανότητες
- Διαπραγματευτικές δεξιότητες
Είναι προφανές, ότι η μόρφωση ή η εκπαίδευση αυτοτελώς, δεν αρκούν για την άρτια εκτέλεση της εργασίας, εκτός αν η φύση της εργασίας είναι τέτοια που δεν απαιτεί την ανάπτυξη οποιασδήποτε οριζόντιας δεξιότητας. Δεδομένου όμως, ότι η συνθήκη αυτή είναι εξαιρετικά σπάνια, η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα, όχι μόνο για τη διατήρηση της θέσης εργασίας, αλλά πρωτίστως για την πρόοδο του εργαζόμενου και την επιτυχή σταδιοδρομία του.
Οι δεξιότητες αυτές δε, αποτελούν το απόσταγμα πολλών παραγόντων, καθώς δημιουργούνται και επηρεάζονται από
(α) τα στοιχεία του χαρακτήρα του ατόμου,
(β) τις κοινωνικές περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες έχει εκτεθεί το άτομο, ιδιαιτέρως κατά την παιδική ηλικία και
(γ) τα προσωπικά και επαγγελματικά του βιώματα.
Εξάλλου, δεδομένου ότι οι δεξιότητες αυτές αναπτύσσονται σε ένα δυναμικό περιβάλλον, είναι απαραίτητο να καλλιεργούνται και να εξελίσσονται. Πρέπει, με άλλα λόγια, να συμβαδίζουν με τις τρέχουσες κοινωνικές περιστάσεις.
Είναι χαρακτηριστικό, ότι οι οριζόντιες δεξιότητες τείνουν στην πορεία του χρόνου να υπερτερούν των αντίστοιχων κάθετων, αποδεικνύοντας ότι ο κόσμος της εργασίας παραμένει ανθρωπογενής και ανθρωποκρατούμενος. Παρά, δηλαδή, τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, στην πλειονότητα των επαγγελμάτων ο άνθρωπος παραμένει ο κυρίαρχος, επικουρούμενος φυσικά από τα τεχνολογικά επιτεύγματα.
Λαμβάνοντας συνεπώς υπόψη τα παραπάνω, οι οριζόντιες δεξιότητες είναι αυτές που «κάνουν τη διαφορά» μεταξύ εργαζόμενων όμοιων ή παραπλήσιων κάθετων δεξιοτήτων. Υπό την έννοια αυτή, η στροφή που παρατηρείται τα τελευταία έτη στην ενδυνάμωση των κάθετων δεξιοτήτων, παραγκωνίζοντας την παράλληλη καλλιέργεια των οριζόντιων, είναι αναμφίβολα εσφαλμένη και στοιχίζει, όχι μόνο στους ίδιους τους εργαζόμενους, αλλά και στην ποιότητα της εργασίας συνολικά.
* Της Αικατερίνης Γανίδη, Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω
** Δημοσιεύτηκε στην έντυπη μορφή της εφημερίδας Ελευθερία το Σάββατο 31 Μαΐου 2025