Ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται ο άνθρωπος την εξουσία, αποτελεί βασικό συστατικό της επιτυχίας -για το χρονικό διάστημα που διαρκεί η εξουσία- και της υστεροφημίας -για το χρονικό διάστημα μετά την απώλειά της.
Η εξουσία ενός ανθρώπου, συνήθως συνδέεται με τη δυνατότητά του να λαμβάνει αποφάσεις, που επηρεάζουν άλλους ανθρώπους. Υπάρχει όμως και εκδηλώνεται σε πολλές ακόμη μορφές και εκφάνσεις της ζωής μας. Εξουσιαστική σχέση, για παράδειγμα, ανακύπτει από την εξάρτηση ενός ατόμου, από κάποιο άλλο με ειδικές γνώσεις, του οποίου έχει ανάγκη τις υπηρεσίες. Ή ακόμη από τη διαφορά των ατόμων σε εμπειρίες, γνώσεις και καλλιέργεια. Είναι με λίγα λόγια, η εξουσία, αναγκαίο συστατικό των πολυπαραγοντικών σχέσεων που αναπτύσσονται στις ανθρώπινες κοινωνίες και μάλιστα ιδιαίτερα μεταβλητό, καθώς ο εξουσιάζων, ανάλογα με την περίσταση, εύκολα μπορεί να μετατραπεί σε εξουσιαζόμενο και αντίστροφα.
Η ανθρώπινη φύση από την άλλη, ρέπουσα προς τον ενθουσιασμό και την υπερβολή, καθιστά ακόμα πιο σύνθετη τη διαχείριση της εξουσίας, ιδιαίτερα όταν αυτή αποκτάται αιφνίδια ή άκοπα.
Ποια όμως είναι τα «μυστικά» της διαχείρισης της εξουσίας;
1ον Η επίγνωση του ορισμένου χρόνου της: η εξουσία δεν διαρκεί για πάντα και κυρίως δεν έχει πάντα την ίδια ισχύ και δυναμική. Η κατανόηση αυτού του αναπόφευκτου περιορισμού, λειτουργεί ανασταλτικά στην κατάχρηση της εξουσίας, όσο αυτή διαρκεί.
2ον Η κάμψη και υποχώρηση των προσωπικών κινήτρων και ατομικών συμφερόντων μπροστά στην εκπλήρωση του ανατεθέντος στόχου. Όταν ο έχων τη δύναμη, δεν την χρησιμοποιεί κυριαρχικά και δεσποτικά, αλλά στη βάση του σκοπού που καλείται κάθε φορά να εξυπηρετηθεί, τότε έχει θέσει ένα στέρεο υποστύλωμα στην επιτυχία.
3ον Η συνειδητοποίηση των ελαττωμάτων και ελλείψεων του προσώπου που έχει την εξουσιαστική δύναμη και η αποφυγή παγίδευσής του σε συμπλεγματικά συναισθήματα και καταστάσεις. Το πρόσωπο που έχει την εξουσία, δεν πρέπει να βυθίζεται και να καθοδηγείται από στείρους ανταγωνισμούς, αυτάρεσκα παιχνίδια και εκδικητικά ελατήρια, πόσο μάλλον ενόσω ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ένα ατελές ον.
4ον Η υποχώρηση του «εγώ» και η προώθηση της ομαδικότητας και της συνεργασίας. Η καλλιέργεια ενός ισχυρού αισθήματος για την επίτευξη του κοινού σκοπού και η έμπνευση των ατόμων της ομάδας, συμβάλλει όχι μόνο στην καλύτερη οργάνωση του εγχειρήματος, αλλά και στην ενίσχυση της διάθεσης δημιουργίας και προσφοράς.
5ον Ο σεβασμός των ορίων. Η εξουσία δεν (πρέπει να) είναι άμετρη ή ασύδοτη. Η ορθή διαχείριση της εξουσίας συνδέεται άμεσα με τους αυτονόητους περιορισμούς που απορρέουν από την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Με άλλα λόγια, η βεβήλωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, αποτελεί την πλέον σαφή απόδειξη της κακής χρήσης της εξουσίας και της ατελέσφορης διαχείρισής της.

* Της Αικατερίνης Γανίδη, Δικηγόρου Π{αρ’ Αρείω Πάγω

** Δημοσιεύτηκε στην έντυπη μορφή της εφημερίδας Ελευθερία το Σάββατο 8 Φεβρουαρίου 2025